Kastamonu Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Ömer Fatih Tekin’in önderliğinde derlenen "Güneş Saati Üzerinden Zamanın İzinde: Paflagonya Bölgesi ve Pompeiopolis Antik Kenti'nin Bilim Tarihi Açısından Analizi ve Dijital Modellemesi" başlıklı proje, TÜBİTAK-3005 Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında destek alacağı açıklandı.
Çalışma, Pompeiopolis Antik Kenti’nde 2021’de gün yüzüne çıkan hemicyclium tipindeki güneş saatinin bilim tarihi kapsamında incelenmesi hedefleniyor.
Proje kapsamında güneş saatinin teknik tasarım özellikleri, astronomik bilgileri, mühendislik özellikleriyle beraber sosyo-kültürel arka planı disiplinler arası bir yaklaşımla incelenecek. Türkiye’de antik güneş saatlerine dair beşeri bilimler çerçevesinde yürütülen araştırmaların oldukça sınırlı olması ise çalışmayı hem özgün hem de akademik anlamda yenilikçi bir noktaya taşıyor.
Proje çerçevesinde güneş saati, bilgisayar tabanlı ışık ve gölge simülasyonları kullanılarak yeniden tasarlanacak ve kullanım doğruluğu teste tutulacak. Ayrıca benzer dönem örnekleriyle karşılaştırmalı incelemeler yapılacak.
Roma döneminde yayıldığı alan bakımından Anadolu’nun en önemli yerleşimlerinden biri olan ve Paflagonya Eyalet Merkezi olarak kurulan, M.Ö. 64 yılına tarihlenen Pompeiopolis Antik Kenti’nde sürdürülen çalışmalar sayesinde yalnızca arkeolojik veriler gün yüzüne çıkarılacak.
"Roma döneminden kalma kase tipi güneş saati olduğunu belirledik"
Projeye dair bilgiler aktaran Kastamonu Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Felsefe Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yavuz Unat, "Taşköprü’deki kalıntıları üniversitemizin Arkeoloji Bölümü'nden arkadaşlarımız incelediklerinde bir güneş saati bulduklarını söylediler. Biz de bu projeyi bu amaçla hazırladık ve buradaki güneş saatinin nasıl olduğunu, ne türde bir güneş sahip olduğunu ve çalışma prensibinin de nasıl olduğu üzere bir çalışma yapmaya çalıştık. Bu çalışma süreci içerisinde güneş saatinin aşağı yukarı milattan sonra üçüncü yüzyıldan Roma döneminden kalan kase tipi bir güneş saatini olduğunu belirledik. Amacımız bu güneş saatini yeniden ortaya çıkartmak, dizayn etmek, belki de üniversitemizin kampüsü içerisinde bu saatimizi yeniden reprodüksiyonunu yaparak güzel bir şekilde yerleştirebilmek" ifadelerini kullandı.
"Bölgeyi ziyaret eden kişilerin güneş saatinin olması önem taşıyor"
Bütün uygarlıkların bilim üzerindeki katkılarının oldukça önemli olduğuna vurgu yapan Prof. Dr. Unat, "Biz, Kastamonu’nun da geçmişten bu yana bilim kültürüne hizmet ettiğinin bir göstergesi olarak bu projeyi tamamlamayı düşünüyoruz. Dolayısıyla geçmiş dönemden bugüne kadar oluşan süreç içerisinde gerek Roma dönemi, gerek Osmanlı dönemi, gerek diğer kültürlerin buraya yapmış olduğu katkıların bilimsel katkıların da olduğunu gösterebilen bir proje sunmayı hedefledik. Bu buranın kültürel zenginliklerini göstermesi açısından, gerek Paflagonya bölgesinin, gerek Kastamonu’nun kültürel kimliği açısından oldukça önemli. Bunun dışında buradaki çalışma aynı zamanda ekonomik ve turizm açısından da bölgeye katkı sağlayacak" dedi.
"Pompeipolis’inde dijital olarak tasarlanması kültürel mirasa katkı sağlayacak"
Kastamonu Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Ömer Fatih Tekin ise, "Bilim tarihinden coğrafyaya, arkeoloji bölümünden tarih bölümüne kadar farklı alanlardaki arkadaşlarımızla bir ekip kurduk ve Pompeipolis Antik Kentini güneş saati üzerinden dijitalleştirmeye karar verdik. Dijitalleştirme için de çağımızın oldukça önemli bir yaklaşım olan dijital beşeri bilimler çalışmalarını ve yöntemlerini kullanmayı planlıyoruz. Bu kapsamda projemizde güneş saatini tarama cihazlarıyla ve oradaki antik kenti bir uçtan diğer uca kadar olacak şekilde üniversitemiz aracılığıyla bir web sitesinde tanıtmayı planlıyoruz. Pompeipolis’in de dijital olarak tasarlanması, modellenmesi, kültürel mirasa büyük bir katkı sağlayacağını düşünüyoruz" diye konuştu.
"Dünya tarihine katkılarını ilk defa kendi oluşturdukları bir eserle aydınlatacağız"
Paflagonya'daki bilimsel çalışmalara ışık tutmak olduğuna değinen Kastamonu Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarihi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Okan Demir de, "Paflagonyanın tarihi anlamdaki imajları genelde egemen güçler tarafından çizilmiştir. Aslında bu projeyle beraber Paflagonyanın bilimsel olarak üretimlerini, sosyo-kültürel açıdan dünya tarihine katkılarını ilk defa kendi oluşturdukları bir eserle aydınlatmış olacağız. Bu kapsamda projemiz daha sonraki çalışmalar açısından Paflagonya tarihinin aydınlatılmasında çok büyük bir önemi haizdir. Güneş saati, milattan sonra üçüncü veya beşinci yüzyıllar arasında üretilmiş olduğu düşünülüyor. Bu dönemde Paflagonya, Roma İmparatorluğu'nun egemenliği altındadır" ifadelerini kullandı.
"Güneş saatiyle ilgili veriler toplayacağız"
Proje sürecine dair değerlendirmelere yer veren Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Suat Yazan da, "Ulaştığımız verilerin dijitalleşmesine de hem uzaktan algılama, hem coğrafi bilgi sistemleriyle yapılacak analizlerde kullanılmasına çalışacağız. Bu anlamda benim temel vurgunum projenin bütüncül yapısına ilişkin olabilir. Ayrıca kazı faaliyetlerini gerçekleştiren ekiple de bir araya geleceğiz. Onların buradaki kazı çalışmasına yönelik çıkarılan, ulaşılan arkeolojik keşiflere yönelik görüşlerini alıp projeye dahil edeceğiz ve bu şekilde projemizi tamamlamak istiyoruz" dedi.
Mimarlık ve Şehir Planlama Bölümü Öğretim Üyesi Samet Doğan da projede kullanılacak sayısal yüzey modelleme konusu hakkında bilgiler aktardı.
Kastamonu Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Hamdi Topal ise projeyle ilgili yaptığı yazılı açıklamada, "Pompeiopolis Antik Kenti’nde ortaya çıkarılan güneş saatinin yeniden bilimsel bir bakışla incelenmesi, hem üniversitemiz hem de bölgenin kültürel mirası açısından oldukça değerlidir" dedi.
Projede Harran Üniversitesi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi ve Karabük Üniversitesi de yer alıyor.
