Karabük Üniversitesinde gerçekleştirilen TÜBİTAK destekli projeyle, yangından etkilenen çam ağaçlarının odun yapısında meydana gelen bozulma süreci araştırılıyor. Çalışmayla, hammadde satışlarında oluşabilecek ekonomik kayıpların azaltılması ve ormanların yeniden canlandırılmasına yönelik bilimsel bir takvim hazırlanması hedefleniyor.
Karabük Üniversitesi (KBÜ) Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ufuk Coşgun’un yürütücülüğünü üstlendiği, bölüm öğretim üyelerinin de araştırma ekibinde yer aldığı projeyle, iklim değişikliğinin etkisiyle sıklığı ve şiddeti artan orman yangınlarının yol açtığı ekonomik ve ekolojik kayıpların azaltılması amaçlanıyor.
TÜBİTAK 1001 – Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı tarafından desteklenen çalışma kapsamında, yangın sonrasında Türkiye’de geniş yayılış gösteren iki iğne yapraklı tür olan kızılçam ve karaçam odunlarında meydana gelen fiziksel, mekanik ve kimyasal bozulmalar incelenecek. Bu değişimlerin zamana bağlı seyri bilimsel verilerle ortaya konulacak.
Milyonlarca Liralık Değer Kaybı Önlenecek
Mevcut orman yönetimi uygulamalarında, yangın sonrası arazide bulunan odun hammaddesinin kısa sürede kalite kaybına uğrayacağı düşüncesi ve alanın bir an önce boşaltılması yönündeki baskılar nedeniyle, teknik standartlara göre kaliteli tomruk niteliği taşıyan ürünler düşük katma değerli kâğıtlık odun veya lif-yonga levha sınıfında değerlendirilerek gerçek değerinin altında satışa sunuluyor.
Projeyle, bu belirsizliğin ortadan kaldırılması ve yangından etkilenen odun hammaddesinin ticari değerini koruyarak arazide güvenli şekilde tutulabileceği en uzun sürenin belirlenmesi amaçlanıyor. Bu kapsamda "Restorasyon Periyot Genişliği" adı verilen sürenin ortaya konulması hedefleniyor. Çalışmadan elde edilecek bilimsel zaman eşiği verilerinin, Orman Genel Müdürlüğünün (OGM) kriz yönetimi süreçlerine katkı sağlaması ve hammadde satışlarında oluşan milyonlarca liralık değer kaybının önüne geçilmesine yardımcı olması bekleniyor.
İleri Teknoloji ile Hücresel ve Moleküler İnceleme
28 ay boyunca sürdürülecek proje kapsamında, yangından etkilenen bölgelerden 4 ay süreyle 15 günlük aralıklarla numuneler alınacak ve bu örnekler TS-ISO standartlarına uygun akredite testlerden geçirilecek. Araştırmada, toplam 34 deneme ağacından elde edilen 10 binin üzerindeki numune, Karabük Üniversitesi Demir Çelik Enstitüsü Malzeme Araştırma Geliştirme Merkezi (MARGEM) bünyesindeki akredite laboratuvarlarda statik eğilme, elastikiyet modülü, şok direnci ve liflere paralel basınç gibi mekanik testlere tabi tutulacak.
Araştırmayla eş zamanlı olarak, ısıl stresin neden olduğu mikro-anatomik değişimler Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) kullanılarak analiz edilecek. Polimerik yapıdaki kimyasal değişimler ise Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi (FTIR) ile moleküler seviyede incelenecek. Bu sayede odun yapısındaki dayanım kayıplarının ısıl şoktan mı yoksa yangın sonrasında ortaya çıkan böcek ve mantar zararlarından mı kaynaklandığı ayrıştırılacak.
Projenin pazarlama ve ekonomik boyutunda ise Batı Karadeniz, Ege ve Akdeniz bölgelerinde 2023-2025 döneminde yaşanan orman yangınları öncesi ve sonrasına ilişkin hammadde arzı ile ihale satış verileri istatistiksel yöntemlerle değerlendirilecek. Eksik bilgiyle verilen hızlı pazarlama kararlarının fiyatlar üzerindeki etkisi çoklu regresyon modelleri üzerinden analiz edilerek, orman yönetimine yönelik daha rasyonel bir yol haritası oluşturulması amaçlanıyor.
12. Kalkınma Planı Hedefleriyle Uyumlu
Proje, T.C. 12. Kalkınma Planı'nda yer alan “Sürdürülebilir Orman Yönetimi”, “Yeşil Dönüşüm” ve “Döngüsel Ekonomi” hedefleriyle de paralellik taşıyor. Yangından zarar gören orman varlıklarında meydana gelen bozulma süreçlerinin bilimsel verilerle ortaya konulması, hammadde kaybının önüne geçilmesinin yanı sıra yangın sonrasında ekosistemin doğal gençleşme dinamiklerine uygun restorasyon çalışmalarının planlanmasına da katkı sağlayacak.
Karabük Üniversitesi ise güçlü araştırma altyapısı, akredite laboratuvarları ve deneyimli akademik kadrosuyla doğal kaynakların korunması, afet sonrası kriz süreçlerinin yönetimi ve ülke ekonomisine katma değer sunan stratejik Ar-Ge çalışmalarındaki faaliyetlerini sürdürüyor.
